Brülör, hava ve yakıtı kontrollü ve verimli olarak yanmayı sağlayacak karışım oluşturan cihazdır. Bu cihazların genel prensibi; esas olan yanma verimini yükselterek ideal yanma şartlarına ulaşılarak çevre kirliliğinin önlenmesi ve enerji tasarrufu sağlanmasıdır.
Brülörlerin kullandıkları yakıta göre sınıfları
- Katı yakıt brülörleri
- Sıvı yakıt brülörleri
- Gaz yakıt brülörleri
Katı yakıt brülörleri : Kömür, linyit, bioatık, talaş gibi katı yakıtlar toz halinde yakıldıkları brülörlerdir.
Sıvı yakıt brülörleri : Fueloil, motorin, gaz yağı gibi sıvı yakıtların, yakıldıkları brülörlerdir.
Gaz yakıt brülörleri : Doğalgaz ve LPG gibi gaz yakıtları yakan brülörlerdir.
- Tek Yakıtlı Brülörler : Bu tip brülörler katı, sıvı yada gaz yakıtlardan sadece birini yakma özelliğine sahiptir. Yakma ayarı yakma havasının basınç ve debisine bağlı olarak değiştirilmektedir.
- Çift Yakıtlı Brülörler : Bu tipler sıvı yakıttan küçük kapasitelerde motorin, büyük kapasitelerde fuel-oil ve katı yakıtlardan kömür veya talaş tozundan gaz yakıttan LPG ve doğalgazdan herhangi ikisini birlikte yakılacağı gibi ayrı ayrı yakılabilecek özelliktedir.
- Çok Yakıtlı Brülörler : Büyük kapasiteli olan bu tiplerde gaz, fuel-oil ve kömür tozu aynı anda yakılmaktadır. Prosesteki yük ayarı en kolay yanan gazdan yapılmaktadır. İmal tarzına göre gaz brülörleri, brülörlerin konstüriktif yapısına bağlı olarak çalışma yerlerine göre imal edilebilir.
GAZ BRÜLÖRLERİ
Gaz brülörlerinin çalışma prensibine göre grupları:
- Atmosferik Brülör
- Üflemeli Brülör
Atmosferik Gaz Brülörleri
Bu tip brülör; basınçlı gazın bir lülede genişlemesi sırasında enjeksiyon prensibiyle çevresinden emdiği birinci (primer) havayla karışarak yanmanın sağlanması ve termik olarak oluşan ısının yükselen gazlar yerine açık olan yakıcının altından emdiği ikincil (sekonder) hava ile yanmasıdır.
Üflemeli Brülörler
Atmosferik Brülörlerde, basınçlı gaz çok sayıda nozuldan içinde bulundukları hava akımına yüksek hızla püskürtülür. Hava bir fan tarafından cebri olarak temin edilir. Yüksek hızda hava ve gaz karışarak türbülatörde dönme hareketi verilerek yanma odasına gönderilir. Yanma türbülatör önünde ve yanma hücresinin içerisinde oluşur. Burada türbülatörün görevi yanma stabilesini sağlamak ve alevin geri tepmesini önlemektir. Üflemeli brülörlerde fan, hem yakma havasını sağlar, hem de yanma hücresi karşı basıncını yener. Bu sebepten dolayı bu tip brülörler her pozisyonda ısı üreticisine monte edilebilir ve çok çeşitli ısı üreticilerinde kullanılır.
Gaz Brülörleri Kontrol Şekline Göre Üç Ana Gruba Ayrılır:
- Kapasite Kontrolüne Göre,
- Alev Kontrolüne Göre,
- Tutuşturma Yöntemine Göre Gaz Brülörleri
Kapasite Kontrolüne Göre Doğalgaz Brülörler i: Kapasitenin kontrol şeklini uluslar arası standartlar belirlemiştir. Bu standartlar brülörün kapasite değerine çalışma şeklini belirler.
- Tek Kademeli gaz Brülörleri : Bu tip brülörler çekilen ısıya bağlı olarak bir defa ayarlanır ve sürekli aynı miktarda yakıt yakılmasını sağlar. Brülör ON – OFF olarak çalışır. Yalnızca ilk devreye giriş bir ölçü ayarlanabilir. Max. 350 kw. kapasiteye kadar kullanılır.
- İki Kademeli gaz Brülörleri : Bu tip brülörler çekilen ısıya bağlı olarak max. ve min. Yükte çalışabilir. İlk devreye girişte min. Yükte devreye girer ve ısı ihtiyacına bağlı olarak max. yüke geçer. Bu tür brülör darbesiz devreye girer. Max. 1200 kw kapasiteye kadar kullanılabilir.
- Oransal Kontrollü Brülörler : En pahalı kontrol sistemine sahip brülörlerdir. Bu tip brülörler ısı yükünün sürekli değiştiği sanayi tesislerinde, brülör kapasitesinin değişen yüke göre ayarlamasını otomatik yapar. Bu tip brülörler max. kapasitesinin % 20’sine kadar kısabilir. Standartlar 1200 kw üzerindeki kapasiteyi zorunlu kılar.
Alev Kontrolüne Göre gaz Brülörleri : Yakma sisteminin emniyeti için gerekli sistemdir. Durmaksızın çalışan brülör haricinde mutlaka kullanılmalıdır. İlk yakma veya yanmanın kesilmesi halinde sistemi emniyete alır.
- Ultraviyole Kontrol Sistemi : 1000 kw üzeri brülörlerde kullanılması zorunludur.
- İyonizasyon Kontrol Sistemi : Bu tip kontrol 1000 kw kapasiteye kadar kullanılmaktadır.
- Termo Elektrik Sistemi İle Kontrol : Max. 120 kw kapasiteye kadar atmosferik brülörlerde pilot alevin kesilmediği yakıcılardakullanılmaktadır.
- Fotorezistans Kontrol Sistemi : Işık şiddetinden etkilenir gaz brülörlerinde sarı alev oluşmadığından kullanılmaz. Yalnızca katı ve sıvı yakıt brülörlerinde kullanılır.
Tutuşturma Yöntemine Göre Gaz Brülörleri
Gaz brülörlerinin kapasitesine ve proses durumuna bağlı olarak tutuşturma yapılabilir.
Bunlar;
Meşale çubuk ile; Elle çalışan ateşleme yöntemi ile; Elle veya manyeto ile çalışan ateşleme ile pilot alevin tutuşturulması (atmosferik brülörler); Otomatik olarak çalışan trafo ve büyük kapasitede ön pilot alev ile yapılmaktadır.
Brülör Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları:
Doğal gaz yakan cihazların (brülör, bek v.b.) önünde gerekli basıncı ayarlayan ve emniyeti sağlayan cihazlar grubuna gaz kontrol hattı adı verilir. Gaz kontrol hattında kullanılacak olan ekipmanlar yakıcının kapasitesine, brülör tipi ve şekline bağlı olarak değişiklik gösterir. Buna göre gaz kontrol hattındaki ekipmanlar belirlenirken sistemin özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Gaz kontrol hattı ekipmanlarının yakma sistemine uygunluğu brülörüreticisi firmanın sorumluluğundadır.
- Brülör Vanası: Servis ve emniyet amacıyla gaz açma/kapamayı temin etmek için kullanılan küresel vanadır.
- Esnek Boru (Kompansatör): Brülördeki titreşimin tesisata geçişini zayıflatmak için kullanılan ekipmandır. Üniversal tip olmalıdır.
- Gaz Basıncı Ölçme Cihazı (Manometre): Hat üzerindeki gaz basıncını ölçmek için kullanılan ekipmandır.
- Filtre: İlk otomatik ayar elemanının veya gaz basınç regülatörünün hemen önüne gaz kontrol hattı ekipmanlarını kirlilikten korumak amacı ile yerleştirilmelidir.
- Gaz Basınç Regülatörü: Gaz kontrol hattı girişindeki gaz basıncını brülör için gerekli basınca düşüren ekipmandır.
- Relief Valf (Emniyet tahliye vanası): Sistemi aşırı basınca karşı koruyan anlık basınç yükselmelerinde fazla gazı sistemden tahliye ederek regülatörün devre dışı kalmasını önleyen ekipmanlardır.
- Minimum Gaz Basınç Algılama Tertibatı (Minimum Gaz Basınç Presostatı): Regülatör çıkışındaki gaz basıncının brülörün normal çalışma basıncının altında kalması durumunda solenoid valfe kumanda ederek akışın kesilmesini sağlayan ekipmandır.
- Maksimum Gaz Basınç Algılama Tertibatı (Maximum Gaz Basınç Presostatı): Regülatör çıkışındaki gaz basıncının brülörün normal çalışma basıncının üstüne çıkması durumunda solenoid valfe kumanda ederek gaz akışını kesen ekipmandır.
- Otomatik Kapama Valfi (Solenoid Valf): Sistemin devre dışı kalması gerektiği durumlarda aldığı sinyaller doğrultusunda gaz akışını otomatik olarak kesen ve ilk çalışma esnasında sistemin emniyetli olarak devreye girmesini sağlayan ekipmanlardır.
- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (Valf doğrulama Sistemi): 1200 kW ve üzeri kapasiteli sistemlerde ve ayrıca kapasitelerine bakılmaksızın, kızgın yağlı, kaynar sulu, alçak ve yüksek basınçlı buharlı sistemlerde kullanılması zorunludur.
- Yangın Vanası: Bulunması tavsiye edilir.
Atmosferik brülör gaz kontrol hattı ekipmanları
- Küresel vana
- Manometre
- Gaz filtresi
- Test nipeli
- Gaz basınç regülatörü
- Relief valf
- Tahliye hattı (vent)
- Presostat (Asgari gaz basınç)
- Solenoid valf
- Brülör
Fanlı brülör gaz kontrol hattı ekipmanları
- Küresel vana
- Kompansatör
- Test nipeli
- Filtre
- Manometre (musluklu)
- Gaz basınç regülatörü
- Relief valf
- Tahliye hattı (vent)
- Presostat (Asgari gaz basınç)
- Solenoid valf
- Brülör
- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı